Didáctica: Tema 11

 

Dende que comezamos o mestrado, tanto nesta como noutras materias, o tema da avaliación sempre me resultou do máis interesante (probablemente porque é algo do que, como alumno, estás constantemente pendente). Dentro desta cuestión, a rúbrica é un elemento do que vimos falando en diferentes materias, pero dun xeito máis ben superficial. Agora, por primeira vez, tívemonos que enfrontar ó deseño dunha rúbrica pola nosa propia conta, e puidemos comprender algúns matices e ideas sobre os que anteriormente non reflexionaramos. Nesta entrada falarei dalgunhas cuestión que me chamaron a atención respecto ás rúbricas e, posteriormente, sobre a coavaliación como un tipo de avaliación un tanto controvertido, pero sobre o que, tras a sesión do tema, cambiou parcialmente a miña opinión.

O deseño dunha rúbrica resultou bastante complexo. Descoñezo se ás miñas compañeiras e compañeiros lles ocorreu o mesmo, pero cando a clase comezou eu estaba convencido de saber o que era unha rúbrica e en que consistía, e segundo avanzaba a clase, cada vez tíñao menos claro. E non porque as explicacións non fosen precisas, senón porque me din de conta de que a miña idea de rúbrica cumpría coa maioría de erros típicos que fomos tratando na sesión. Por exemplo, se atendemos á definición de criterios (adecuados, claros, observables, distinguibles, completos e que se poidan describir nun continuo), automáticamente a miña de rúbrica quedaba xa seriamente perxudicada. No seguinte vídeo podes ver unha explicación sinxela e moi interesante sobre as rúbricas como instrumento de avaliación.

Dende o momento que entendemos a definición de criterios a partir destas características, sabemos que a rúbrica, dentro do posible, ten que eliminar a subxectividade. Parece unha cuestión sinxela, pero durante a actividade que realizamos tivemos varios debates respecto a esta cuestión (que quere dicir exactamente, por exemplo, que un alumno elabora un discurso sen dificultades? Como medimos esas dificultades?). Tamén tendemos no noso grupo a articular os criterios dende unha perspectiva moi cuantitativa (emprega pouco/moito/ningún vocabulario; emprega un/dous/ningún dos documentos dados, etc.) o cal nos obrigou a modificar en varias ocasións o escrito, ao entender que a rúbrica ofrece ningún tipo de vantaxe neste tipo de medicións. En xeral atopámonos ante unha actividade de certa dificultade, pero moi útil de cara a nosa labor como docentes, e que, ademáis, ao ser realizada sobre outra actividade deseñada tamén por nós, resultou ata certo punto amena, xa que non tivemos que realizar un esforzo en comprender unha nova actividade.

Se ben supón un cambio de tema, non quería nesta entrada deixar pasar o tema da coavaliación. A miña opinión da coavaliación antes da sesión era bastante clara: a coavaliación, ademáis de ineficiente pola falta de obxectividade que presentarán as calificacións e o feedback, resulta comprometedora para o alumnado, xa que asume a responsabilidade de valorar a outros compañeiros, sabendo os conflictos que unha mala avaliación pode xerar. O caso que puidemos ver na aula cambia parcialmente a miña idea sobre a coavaliación, aínda que reforza a miña visión da mesma como altamente complexa.

Ata este momento, a miña concepción de “coavaliación” supuña un tipo de avaliación aplicado en momentos puntuais, para determinadas actividades ou tarefas. Probablemente este era o meu principal erro. No vídeo puidemos ver como a coavaliación na aula se conformaba máis ben como un sistema, como un xeito de entender a propia clase e a relación entre compañeiros e compañeiras. Esta automatización de lóxicas ligadas a coavaliación favorece que un posible feedback negativo non sexa tomado como algo persoal, senón como algo sobre o que reflexionar para mellorar un mesmo. Ao recibir este feedback por parte dun compañeiro e non dun profesor, os estudantes parecen tender a aceptalo mellor, e a tomalo máis en serio. Polo tanto, se este sistema de coavaliación se implementa de xeito adecuado e fomenta a participación activa dos alumnos e alumnas, a aula entra nunha dinámica de colaboración mutua e de motivación grupal, mellorando o rendemento de cada estudante. Podes facer clic aquí para ler un artículo que traballa estas cuestións (se ben as aplica nun contexto universitario)

Agora ben, ¿é posible implementar este sistema nunha aula “típica” dun instituto español? Si, seguro. Pero pensó que presenta moitas dificultades. Creo que este é un sistema válido, pero que precisa dun cambio máis xeral na educación, ou incluso na sociedade, abandonando o individualismo que a caracteriza. Introducir estas dinámicas dun curso para outro a un alumnado adolescente paréceme unha tarefa moi complicada, e que, mal levada, podería convertirse nun auténtico problema para o ambiente da clase. En todo caso, sería interesante contemplar a coavaliación como un elemento interesante para introducir paso a paso, a medio-longo prazo. Neste proceso, ademáis, irianse fomentando actitudes de colaboración e participación activa, tan necesarias para os distintos ámbitos da vida, tanto na infancia, como na adolescencia ou na adultez.

A modo de conclusión, penso que este foi un tema que captou a atención de todos, ao “trastocar” algunhas ideas previas que probablemente moitos tiñamos en relación tanto ás rúbricas como aos tipos de avaliación, especialmente a coavaliación. As actividades realizadas, ao igual que no tema 3, fomentaron o debate activo, do que puidemos extraer conclusións e puntos de vista diversos. En xeral, penso que os coñecementos adquiridos serán moi útiles de cara o futuro, e que o pensaremos dúas veces antes de empregar unha rúbrica calquera sacada de internet, ou antes de pedir a un alumno que avalíe ao seu compañeiro sen máis. Tanto na teoría como na práctica, puidemos entender que a avaliación non é un mero proceso de “calificación”, senón que no seu desenvolvemento debemos ter moi en conta o factor motivación, axudando especialmente a aqueles alumnos con dificultades a perseverar, ofrecendo un feedback correctivo pero tamén destacando os aspectos positivos (pareceume moi interesante esta lista de "regras de ouro" para dar feedback). Neste sentido, tanto a rúbrica como recurso, ou a coavaliación como tipo de avaliación, proporcionan (se se empregan de xeito adecuado) unha valiosa información ao alumnado e que pode, ademáis, repercutir no seu desexo por seguir esforzándose e mellorando.